ریتم در هنرهای تجسمی از تکرار، تغییر و حرکت عناصر بصری به وجود میآید. ونگوگ در این اثر توانسته است ریتم جاودانهی طبیعت را به تصویر بکشد.
ونسان ونگوگ
نام اثر: شب پر ستاره
سال اثر: ۱۸۸۹
تکنیک: رنگ روغن روی بوم
اندازه: ۹۲/۱ × ۷۳/۷ سانتیمتر
موزه هنر مدرن، نیویورک
هطور کلی ۴ دسته ضرب آهنگ بصری را میتوان نام برد:
- تکرار یکنواخت
در این نوع ضرب آهنگ یک تصویر بهطور یکنواخت و به صورت متوالی تکرار میشود.
ریتم تکرار یکنواخت باعث نئعی حرکت و عکسالعمل خود به خودی شده و توجه مخاطب را به دنبال خوذ هدایت میکند.
اما به واسطهٔ عدم تنوع تاٌثیری منفی در پی خواهد داشت و ضایقهٔ مخاطبان آثار هنری را در عین جستحجوی هماهنکی در انتظار تباین نیز هستند، قانع نخواهد کرد و پس از مدتی ملالآور و کسالت وار خواهد شد و نظمی خشک غیرقابل انعطاف را ایجاد میکند
- تکرار متناوب
در این ضرب آهنگ یک عنصر بصری تکرار میشود اما تکرار آن با تغییرات متناوبی همراه خواهد بود و هر بار عکیس العمل مخاطب و توجه او را با یک حرکت یا تصویری میانی تحت تأثیر قرار میدهد.
بهطوریکه در مخاطب همواره نوعی انتظار برای پیگیری تکرار و ادامهٔ ریتم به وجود خواهد امد.
- تکرار تکاملی
در این نوع ضرب آهنگ یک تصویر یا یک عنصر بصری از یک مرتبه و حالت خاص شروع میشود و به تدریج با تغییراتی به وضیعت یا حالتی تازهتر مئ رسد.
بهطوری که نوعی رشد و تکامل را در مسیر تغییرات خود به دنبال خواهد داشت. در طبیعت نمونههای بسیاری از ریتم تکاملی وجود دارد.
حرکت و تغییر شکل ماه از هلال باریک تا قرص کامل را میتوان یک نمونه از این نوع ضرب آهنگ در طبیعت مثال زد.
- تکرار موجی
این نوع ضرب آهنگ که عمدتاً با استفاده از حرکت منحنی سطوح و خطوط به وجود میآید و از نوعی تناوب هم برخوردار است
نمونهٔ کاملی از ضرب آهنگ تجسمی است که در فضای معماری، حجمی و تجسمی و تصویری وجود دارد و به شکل ماٌنوسی با زندگی انسان پیوند خورده است. حرکت موجی آب دریا، بامهای گنبد شکل و تاٌثیر حرکت باد روی شنهای صحرا نمونههای خوبی از این نوع ضرب آهنگ هستند.[۱]